Učenje italijanskog jezika u Italiji- kratak vodič za nezaboravno iskustvo

Kada vidite naslov, verovatno ćete pomisliti zašto nisam napisala ovakav tekst na početku “sezone”, kada se planiraju letnji odmori i eventualna studijska putovanja. Za sve postoji razlog, a moj je da vam dam dovoljno vremena da razmislite, istražite šta vam se nudi i eventualno, konkurišete za neku od stipendija koje nude škole italijanskog jezika u Italiji, ali i da imate dovoljno vremena za pravljenje finansijske konstrukcije za takvo putovanje, jer mesec dana učenja jezika u stranoj zemlji, odmah da vam kažem, uopšte nije povoljno. 

 

Takođe, želim da istaknem da ovaj tekst nije sponzorisan, već da su svi podaci na osnovu mog iskustva i iskustva ljudi koje poznajem, a koji su pohađali neki od kurseva jezika u Italiji. Pošto u Italiji skoro svako selo ima školu jezika za strance- svaki vid promocije bi im dobrodošao, ali ja ne mogu da preporučim nekoga za koga ne mogu da tvrdim da radi dobro i kvalitetno, isto tako ne želim da prihvatim njihove “marketinške” uslove- jer većina škola nudi nastavnicima procenat ukoliko im pošalju određeni broj učenika. Ja nisam trgovac, već profesor italijanskog jezika i prema svojim učenicima imam takav odnos da im za uloženi novac pružam najbolje, pa mi nije interes da zaradim pedesetak evra jer će oni u nekoj školi u Italiji uplatiti kurs u vrednosti od 800 evra ili više za mesec dana (da ne pominjem troškove putovanja, smeštaja, hrane..), već da im predočim kakve su im mogućnosti da dobiju stipendiju, da pronađu školu koja ispunjava njihova očekivanja i da spoje lepo i korisno, kako bi proširili znanje i opštu kulturu. Odakle krenuti, pitanje je sad?

Na početku- definišite koji su vaši prioriteti. Da li želite da usavršite italijanski jer ga već studirate na Filološkom, ili ga učite u školi, na fakultetu ili kod privatnog profesora kao strani jezik, ili možda želite da se preselite u Italiju radi posla ili daljih studija. U skladu sa podelama pokušaću da vam dam što adekvatnije informacije.

Kako da pronađem adekvatnu školu?

Jedina merodavna institucija koja će vam preporučiti pouzdane škole jezika je Italijanski institut za kulturu u Beogradu. Obratite se Odeljenju za školstvo pri Institutu, zakažite sastanak, ponesite preporuke profesora, poslodavaca i ostalo što mislite da bi vam bilo korisno (diplome sa takmičenja, licence itd.) i raspitajte se da li postoji mogućnost da konkurišete za neku od stipendija koje te škole dodeljuju svake godine italijanskim institucijama u inostranstvu. Takođe, možete i sami kontaktirati škole koje nađete na internetu ili pitati svog profesora italijanskog za preporuku, naravno, ako između vas postoji međusobno poverenje ako znate da vam neće preporučiti “sponzorisanu” školu.

Ako studirate italijanski ili ste profesor italijanskog

Pravi izbor za vas su Univerziteti za strance u Sjeni, Peruđi i Ređo Kalabriji, na kojima se tokom cele godine organizuju kursevi za različite nivoe, a među docentima su brojni autori udžbenika italijanskog za strance, istaknuti lingvisti i stručnjaci za metodiku nastave. Univerziteti za strance su pouzdani jer na njima postoje kursevi za sve nivoe, pa ako već studirate jezik, bićete sigurni da ćete pohađati nivo u skladu sa vašim predznanjem i da će u vašoj grupi biti osobe iz celog sveta koje su na istom nivou, čemu će biti prilagođena i nastava. Stipendije koje nude uglavnom pokrivaju troškove kursa. Koliki su ostali troškovi najbolje je da se raspitate na studentskim forumima na internetu, ili kod osoba koje su već bile tamo. Univerzitet Dante Aligijeri u Ređo Kalabriji ima po celom svetu svoje promotere, koji će vam u ovom procesu biti kao “lični asistenti”, ili je bar takva Kristina iz Novog Sada, koja je studentima uvek dostupna za sve što ih interesuje i za svaku pomoć. Da je kvalitet nastave u Ređo Kalabriji na visokom nivou, potvrduću vam ja lično, jer sam na tom univerzitetu 2001. godine pohađala jednosemestralni specijalistički kurs za obuku nastavnika italijanskog kao stranog (“Corso di formazione dei docenti d’italiano LS”) i smatram da su mi znanja stečena na njemu mnogo pomogla da se razvijem kao nastavnik i dostignem znanje italijanskog na nivou maternjeg govornika (kolege profesori izvorni govornici tako tvrde, ja lično mislim da uvek može bolje).

Reggio Calabria, photo credit: http://www.italymagazine.com/

Na pomenutim univerzitetima se periodično organizuju i obuke za nastavnike, odnosno “Corsi di aggiornamento”, koji predstavljaju unapređenje znanja i upoznavanje noviteta u oblasti nastave jezika.2014. godine na takvom kursu u Peruđi boravila je koleginica iz Kikinde, Marijana Iličin, koja nam prenosi svoje utiske: “Nastava je trajala 3 nedelje i 80 časova je podeljeno na 3 modula (kultura, lingvistika, glotodidaktika). Predavači su pripremali nastavu i nastavne materijale. Teme i načini prezentovanja su bili različiti, a sama predavanja su bila više ili manje zanimljiva i primenljiva u praksi. Ocena nastave zavisi od individulanog očekivanja polaznika. Ja sam zadovoljna, jer razmena iskustava i znanja sa iskusnim predavačima, ali i polaznicima iz više od 20 zemalja, dakako doprinosi usvajanju novih i korisnih znanja. Smeštaj smo nalazili sami. Vrlo sam zadovoljna smestajem koji sam našla u reprezentativnom apartmanu na samo 100 metara od Unverziteta. Univerzitet je organizovao i obilazak grada, posetu Manastiru, Vinariji... U Peruđi sam bila i kao student nakon prve godine studija, te je bilo zanimljivo porediti iskustva od pre gotovo 25 godina. Naravno, da su  i znanje i očekivanje, ali i intimni doživljaj Italije, Peruđe i Univerziteta sasvim različiti. Veoma sam zadovoljna i prošlogodišnjim boravkom, ali bih Univerzitet u Peruđi pre preporučila studentima nego profesorima. Uvek bih se vraćala Peruđi i Univerzitetu u Peruđi, ali pre zbog kosmopolitskog duha nego zbog samih predavanja.”

Marijana Iličin sa kolegama iz celog sveta

 Osim na Univerzitetima za strance, adekvatni kursevi se mogu pronaći i u proverenim školama. Studentkinja italijanistike, Ivana Jovanović, opisuje svoje iskustvo iz Rima, gde je pohađala letnji kurs u školi “Scud’It” nivo B2:  “Odlučila sam se slučajno, tražila sam kurseve na internetu sa drugaricom, meni se svidela njihova ponuda. Smatram da sam dosta poboljšala konverzaciju, opustila sam se i mnogo lakše krećem da pričam, bez ustezanja da ću da pogrešim. Gramatiku sam već prešla na prvoj godini, tako da mi je to bilo poznato, ali mi je značilo da slušam profesore kojima je maternji italijanski, a mislim da sam malo poboljšala i dikciju. Kurs je trajao 3 nedelje. Nivo moje grupe je bio odgovarajući, bilo je osoba koje već godinama uče italijanski i zaista mi je bilo drago da mogu da čujem njih kako pričaju i naučim nesto.”

Ivana i Valentina sa diplomom škole Scud'It

 Ako ste zaljubljenik u Italiju

Onda je za vas najbitnije odabrati destinaciju, naravno i školu, kako biste spojili želju da usavršite italijanski i upoznate određeni italijanski grad ili regiju. Pri odabiru škole vodite se uputstvima koje sam vam na početku napisala, a ako to putovanje želite da iskoristite na najbolji mogući način, raspitajte se detaljno šta vam određena škola nudi (tražite da vam pošalju plan i program nastave, literaturu koju koriste, najbolju ponudu za smeštaj itd..), saberite troškove i otisnite se u avanturu. Nekada slike govore bolje od pisanih reči, pa vam dajem neke predloge u tom obliku. 

Firenca, photo credit: www.toscanaovunquebella.it

 

Venecija, photo credit: http://www.vivovenetia.com/

Taormina, Sicilija, photo credit: siciliacam.it

Ako nameravate da studirate, živite i radite u Italiji

Ako se već nalazite u Italiji, možete se opredeliti za besplatne ili vrlo povoljne kurseve koje za strance organizuju opštine ili mesne zajednice, jer je njima u interesu što brža integracija stranaca u lokalnu sredinu. Mada vam niko ne garantuje da će takvi kursevi ispuniti vaša očekivanja, jer imajte u vidu da su polaznici iz različitih delova sveta, sa različitim predznanjem i sposobnostima usvajanja novih sadržaja, a većina njih pohađa kurseve da bi položila nivo ispit koji im omogućava da produže boravak (“Carta di soggiorno”). Ovde su linkovani primeri tog ispita iz prethodnih godina. Moja učenica Svetlana, diplomirani tehnolog, koja se sa porodicom preselila u Vićencu, pohađala je jedan takav kurs, ali se po završetku opredelila da nastavimo časove preko Skype-a, kako bi se što bolje pripremila za polaganje ispita CILS za nivo B2. 

Procenat stranaca u Italiji po regijama i okruzima

Student iz Zrenjanina, Ivan, pohađa master na Politecnico di Milano i takođe savetuje osobama sa ograničenim budžetom da pronađu kurseve koje organizuje opština i koji su uglavnom besplatni, a i ulaganja u didaktičke materijale su minimalna. Obično profesori sve donose unapred pripremljeno učenicima, a sami predavači su često volonteri ili nastavnici u penziji. Prema njegovim rečima, postoje i “konverzacijski  klubovi”, gde izvorni govornici jednom nedeljno drže radionice za strance, na kojima je cilj da se što više komunicira. 

Naravno, ako nameravate da nastavite studije u Italiji na engleskom jeziku, većina visokoškolskih ustanova organizuje i tečajeve italijanskog. Za studije na italijanskom razmišljajte unapred, jer je za to neophodno znanje jezika na nivou primene (B2). 

Još neki (korisni) saveti

- Ako želite da učite jezik u inostranstvu, nemojte krenuti “od nule”. Potrudite se da u svojoj zemlji završite bar A2 nivo, jer će vam biti lakse i korisnije. Pripremite se da će predavanja biti od starta na italijanskom. Da li će vam predavač objasniti na nekom drugom jeziku ili prevesti reč koju ne razumete, zavisi od njega samog i njegovog poznavanja drugih jezika.

- Raspitajte se da li uz kurseve jezika škola organizuje i neke dodatne kurseve, kao što je italijanska kuhinja, istorija umetnosti, kreativno pisanje, pozorište itd...

- Smeštaj koji vam ponudi škola jezika nije uvek najbolji smeštaj. Povežite se sa italijanskim studentima i lokalnim stanovništvom i lokalnim turističkim operaterima, pitajte ih za savete i tražite od njih ponude i preporuke. Isto važi i za ekskurzije, jer će vam možda lokalne agencije ponuditi sadržajnije i povoljnije programe od onih koje nudi škola.

- Ako vam smeštaj obezbeđuje škola, insistirajte da stan delite sa osobama koje ne govore vaš maternji jezik ili neki strani jezik kojim već dobro vladate. Kada ste u Italiji, uvek komunicirajte na italijanskom, čak i onda kada niste sigurni “kako se to kaže”.

- Ako je željena škola u manjem mestu, raspitajte se postoji li javni prevoz i kakva je povezanost sa okolnim mestima i većim gradovima, jer ako su veze loše, a nemate sopstveni automobil, osećaćete se kao odsečeni od sveta.

- Ne očekujte da na svakom koraku i u svakoj kafani pronađete besplatni internet. Kupite italijansku SIM karticu za mobilni telefon onog operatera koji vam ponudi najpovoljniji prenos podataka.

-  Obavezno uplatite putno zdravstveno osiguranje. Pre putovanja posetite stomatologa i ako imate neki problem sa zubima, sredite to pre nego što krenete na put. U Italiji su stomatološke usluge izuzetno skupe.

- Zaboravite sve stereotipe. Italija nije skup opštih mesta, kako je najčešće predstavljena (kuhinja, muzika, ljubav, romantika, “dolce vita”). Prava Italija je spoj onog što tamo stvarno sretnete i načina na koji ćete to doživeti i zabeležiti u sećanjima.  

Vodič za studiranje u Italiji, a i šire

Nova tema posle duge pauze, ovoga puta tekst koji pišem na osnovu kako profesionalnog iskustva (kao profesor italijanskog i sudski prevodilac), tako i životnog i nadam se da će biti od koristi mnogima pred kojima je bitna odluka koji fakultet i koju profesiju izabrati. Pokušaću da budem što jasnija i kraća, zato, krenimo logičnim redom!

Univerzitet u Bolonji, Photocredit: http://www.lackyimpianti.com

IZBOR ZANIMANJA, FAKULTETA I MOGUĆNOSTI STIPENDIRANJA

O ovome ne bi trebalo razmišljati nakon maturskog ispita, već mnogo ranije, pred kraj osnovne škole. Pre jednog od najvažnijih izbora u životu, postavite sebi pitanje šta želite da radite kada prođe bezbrižno studentsko doba i kakve su mogućnosti da sa tim fakultetom/profesionalnim zvanjem pronađete posao. Svedoci smo velike krize i nezaposlenosti, što rezultira nezadovoljstvom mladih stručnjaka za koje nema posla u oblastima za koje su se školovali. Da vas utešim ako spadate u tu kategoriju-i brojne mlade Italijane muči ista briga, naročito ako žive na Jugu Italije, pa je to razlog unutrašnjih migracija mladih stručnjaka sa Severa na Jug, a sve češće i odlaska u druge, razvijenije i bogatije zemlje, manje pogođene krizom od Italije. Zato je bitna odluka- gde i šta studirati.

Studentski život- Photcredit: Twitter

Dakle, pre svega, upitajte sebe: "Šta želim da radim kada porastem i da li ću s tim poslom moći sebi da obezbedim pristojan život?" Fakultet je velika investicija za svakog, pa iz odgovornosti prema sebi samima i prema roditeljima moramo jasno znati šta želimo i šta možemo. Idealno bi bilo kada bi se poklapali želje i talenti sa obrazovnom ponudom i zahtevima tržišta rada, ali pošto to nije slučaj, pokušajte da pronađete neki kompromis uzevši u obzir sopstvene želje, želje roditelja, intelektualne sklonosti i finansijske mogućnosti. Zapamtite vi ste ti koji na kraju donosite odluku, jer ćete samo tako znati da je ta odluka samo vaša- vaš lični izbor iza kojeg stojite, jer ne bi bilo dobro da jednog dana krivite roditelje što su odlučivali u vaše ime.

 Ako se opredelite za osnovne ili postdiplomske studije u Italiji, raspitajte se koji su najbolji fakulteti za vaš obrazovni profil. U vezi s tim, klik na link koji sledi vodi vas na rang listu najboljih državnih fakulteta za studije ekonomije, mada u Italiji postoje i brojni privatni i internacionalni fakulteti, poput svetski poznatog Bocconi u Milanu. A kakve mogućnosti nudi Bocconi, napisala je Jovana Arsić, uz detaljne informacije oko samog upisa, studentskog života u Milanu i o mogućnostima za građenje karijere.
 

Sapienza u Rimu, Photocredit: http://www.flcgilromaelazio.it/

Moje lično mišljenje je da fakulteti u velikim centrima poput Torina, Milana, Đenove, Bolonje pružaju više od onih u manje razvijenim regijama. Naravno, tu je i Rim sa svojim prestižnim fakultetima, ali ga nisam pomenula na početku, jer je život u Rimu izuzetno skup, što je za mnoge bitan faktor pri pravljenju finansijske konstrukcije za studije. Kada su finansije u pitanju, raspitajte se o mogućnostima stipendiranja od strane italijanskog Ministarstva za inostrane poslove i međunarodnu saradnju i o stipendijama koje nude sami Univerziteti i fondovi za mlade talente (naročito kod umetničkih obrazovnih profila).

Ipak, nemojte po svaku cenu pokušavati da studirate u inostranstvu, ukoliko isto obrazovanje možete dobiti u sopstvenoj zemlji. Često je bolje da kod nas završite osnovne studije, pa da upišete master van zemlje, naročito ukoliko se kod nas ne nude master studije za vašu željenu oblast ili profil.
Dobar izvor informacija su i studentski forumi na internetu, kao i mreže i organizacije bivših studenata, a razgovor ili prepiska s njima mogu vam biti i odlična vežba iz italijanskog jezika. 

UČENJE STRANOG JEZIKA I POLAGANJE MEĐUNARODNIH ISPITA

Studije u inostranstvu zahtevaju i napredno znanje stranog jezika na kojem se sluša nastava. Imajte u vidu da će vam sva predavanja biti na tom jeziku, a od vas se na usmenim i pismenim ispitima zahteva ne samo da pokažete svoje poznavanje jezika, već i da reprodukujete pređeno gradivo, rešavate praktične zadatke, učestvujete u stručnim diskusijama i pišete seminarske radove. Zato i nije slučajno što je preduslov za upis znanje jezika bar na B2 nivou. Osim jezika nastave, neophodno je da imate elementarno znanje jezika sredine. U praksi, na brojnim studijskim smerovima u Italiji možete izabrati da nastavu slušate na engleskom, jer taj jezik bolje poznajete i duže učite nego italijanski, ali morate posedovati i znanje italijanskog, bar na nivou A2-B1 radi svakodnevnog snalaženja.

Radna atmosfera tokom nastave, Photocredit: http://www.tgcom24.mediaset.it/

Idealno bi bilo da počnete s učenjem italijanskog 4 godine pre odlaska na studije u Italiji. Tokom prve godine učenja možete savladati elementarni nivo A1-A2, u toku druge B1, a treću i četvrtu godinu rezervišite za usavršavanje B2, eventualno C1 i stručne terminologije koju očekujete da ćete sresti tokom studija. Ako slušate nastavu na engleskom, s učenjem italijanskog počnite bar godinu dana ranije, jer možda po odlasku nećete imati puno vremena da se posvetite učenju jezika, a znanje jezika sredine je preduslov za obavljanje stučne prakse u zemlji u kojoj se taj jezik govori. A stručna praksa može biti odskočna daska za buduću karijeru, jer mnoge kompanije najboljim stažistima ponude stalno zaposlenje, što je kod nas, složićete se, znatno ređa pojava.

Da ne biste "napravili greške u koracima", raspitajte se na kom se jeziku sluša nastava na fakultetu koji želite da upišete i da li se za taj jezik kao dokaz njegovog znanja traže neke međunarodne diplome ili se uz prijemni ispit polaže i ispit poznavanja jezika. Od međunarodnih ispita za italijanski u Srbiji je moguće polagati CELI i CILS i oni se u celom svetu održavaju dva puta godišnje, a ne onda kada je nekom ekspresno potrebna diploma! Svaki nivo zahteva određenu pripremu u vidu treninga i simulacije ispita iz prethodnih ispitnih rokova (na raspolaganju sam vam za dodatna pitanja oko pripreme tih ispita). Bilo bi najbolje da na ispit izađete bar godinu dana pre odlaska na studije, kako biste sebi ostavili i jedan "rezervni" rok, u slučaju da ne uspete da ih položite prvi put. Isto važi i za ispite iz engleskog.  Ako odaberete da test poznavanja jezika polažete na samom fakultetu-možete uštedeti novac, ali ćete znanje i diplome koje imate na papiru svakako i istinski morati da dokažete.

 
PREDUPIS, PRIPREMA I PREVODI DOKUMENTACIJE, VIZNI REŽIM

Na sajtu Ambasade Republike Italije nalaze se sve informacije vezane za neophodnu dokumentaciju za predupis i studenteske vize (tip D). Traženu dokumentaciju počnite da prikupljate na vreme i naravno, dogovorite se oko prevoda sa sudskim prevodiocem. Pošto sam i sama studirala u Italiji, danas kao sudski prevodilac za italijanski jezik studentima prevodim po povlašćenoj "studentskoj" ceni i trudim se da im proces koji prethodi upisu i dobijanju vize olakšam praktičnim savetima i pravim informacijama. Najčešće objašnjavam kako i gde overiti dokumente Haškim apostilom, koji je obavezni deo procedure priznavanja isprava iz stranih zemalja. Početi na vreme je formula koja uvek funkcioniše, zato se raspitajte o terminima za predaju dokumentacije i sve što možete

Ukratko sam pokušala da vam dam neke smernice, a za sva dodatna pitanja na raspolaganju sam vam preko e-maila, telefona, Skype-a. Koračajte polako i sigurno ka ostvarenju svojih snova i ne zaboravite da je školsko i studentsko doba nešto najlepšse u životu. Zato, dajte svoj maksimum i prihvatite obaveze kao izazove.

L'italiano in Serbia

Il seguente articolo è stato scritto alla richiesta di Marilisa Birello, autrice dei manuali d'italiano Bravissimo. Qui sarà pubblicato in versione integrale, mentre la versione meno dettagliata sarà pubblicata sul blog L'italiano in azione. Questa volta avrete l'occasione di leggere una mia storia scritta in italiano che farà sapere a tutto il mondo dell'insegnamento d'italiano in Serbia e dei nostri tentativi di promuovere la lingua e la cultura italiana. 

Olgica Andric, autrice del blog, insegnate e traduttrice giurata d'italano     

Photo credit: Avalon Novi Sad

Prima di raccontarvi la mia esperienza d’insegnante d’italiano LS in Serbia, dovrei partire da quel punto in cui comincia tutto. E’ la Facoltà di Filologia dell’Università di Belgrado, in cui da decenni si formano ogni anno decine di insegnanti d’italiano o se vogliamo essere più precisi, i professori di lingua e letteratura italiana. Anche la mia storia è cominciata lì, ottenendo una forma più precisa all’Università per  stranieri “Dante Alighieri” di Reggio Calabria, e dura fino ad oggi, ricevendo sempre spinte nuove lavorando con diversi studenti e cercando di trasmetter loro le conoscenze, l’amore e la passione per la lingua e per la cultura italiana. Anche se a volte mi sento triste di non aver mai avuto l’occasione di insegnare anche la letteratura.

Mi chiamo Olgica Andric, ho 36anni e vivo a Novi Sad, nella seconda città serba per numero di abitanti, ma in un ambiente in cui l’italiano non è una lingua molto diffusa nelle scuole pubbliche. Mi pare che saremo proprio noi, gli insegnanti d’italiano, coloro che dovranno combattere sia per la propria professione che per soddisfare i desideri degli studenti che si mostrano molto favorevoli per quanto riguarda lo studio della lingua italiana. Di motivi ce ne sono tanti: dai soliti miti che l’italiano sia facile da imparare, oltre ad aspetti turistici e culturali, e alla fine, bisogna dirlo, che l’italiano sta diventando una lingua sempre più richiesta nell’ambiente lavorativo.

Facoltà di Filologia, Belgrado

 Eppure molte persone laureate in italiano non hanno mai fatto gli insegnanti, perché la percentuale delle classi nelle scuole pubbliche è minore di quelle in cui si insegna il tedesco, il francese o il russo. Naturalmente, l’inglese è obbligatorio e molti bambini cominciano a studiarlo nell’asilo. Così, oltre all’esperienza che ho avuto a Sremski Karlovci, sostituendo più volte le colleghe nel Liceo linguistico (il primo e il più conosciuto in Serbia, fondato nell’Ottocento), ero da sempre legata alle scuole di lingua private, in cui bisogna sempre essere innovativi e motivati, dare sempre il meglio e cercare nuovi modi per proporre i propri corsi ed essere sempre un passo davanti alla concorrenza. In questo ambiente ho sempre avuto la libertà di usare i programmi che considero i migliori e di organizzare diverse attività per la promozione della lingua italiana, sia per i bambini che per gli adolescenti e gli adulti. Ma vorrei essere sincera: in futuro mi piacerebbe insegnare all'Università, non importa se pubblica o privata. Mi sento d'aver maturato la mia esperienza d'insegnante ed anche quella da traduttrice. Sto cercando l'ambiente in cui sarei in grado di dare il meglio e in cui gli studenti non capitano per caso, ma con una forte voglia di acquisire tutto che gli viene dato dall'insegnante.

            Gli studenti che scelgono l’italiano come seconda lingua straniera già dalle medie, durante il percorso scolastico e universitario, riescono a raggiungere uno stabile livello B2 dell’italiano. Altri, invece, nel momento in cui hanno bisogno di raggiungere un determinato livello d’italiano, di solito per poter continuare gli studi in Italia o perché l’italiano è richiesto come la lingua del lavoro, si iscrivono ai corsi d’italiano nelle scuole private o presso l’Istituto italiano di cultura di Belgrado. Gli studenti che frequentano questi corsi di lingua, però, non hanno molto tempo a disposizione e la prima cosa che chiedono prima di iscriversi al corso è quanto tempo ci vorrebbe per superare un certo livello, mentre i professionisti, una volta raggiunto il livello B2 o C1, vogliono specializzarsi nei linguaggi settoriali e così scelgono un corso specifico. Ad esempio, l’italiano commerciale è molto richiesto a causa della notevole presenza di aziende italiane in Serbia, poi l’italiano nel settore turistico, siccome l’italia negli ultimi anni è una destinazione molto attraente per i turisti serbi (l’italiano è la seconda LS nelle Facoltà di Turismo), ma anche i corsi preparatori per gli esami CILS, CELI e PLIDA.

 

Istituto Italiano di Cultura di Belgrado, photo credit: Panoramio

            Come ho indicato, uno studente serbo sin da piccolo è abituato a sentire in TV le lingue straniere (la maggior parte dei programmi stranieri è con i sottotitoli, così è possibile sentire la lingua originale) e a studiarle a scuola. Nel processo di apprendimento d’italiano gli studenti di madrelingua serba dimostrano alcuni “punti forti” e “punti deboli”: il punto forte è sicuramente la fonetica italiana. Molti studenti riescono ad acquisire una pronuncia e una dizione non tanto diversa da quelle dei madrelingua, ma per poterlo fare è necessario anche soggiornare in Italia e frequentare lì un corso d’italiano. I punti deboli riguardano le differenze tra le due lingue: il serbo non conosce il congiuntivo e gli articoli e un parlante serbo se ne abituerà con più fatica. A volte si incontrano alcune difficoltà nella struttura della frase: uno studente che non è mai stato in Italia, nel processo di apprendimento, nelle fasi iniziali cerca di trasmettere l’ordine delle parole dal serbo all’italiano, facendo errori perché in serbo l’oggetto può essere messo all’inizio della frase e non bisogna usare il pronome diretto per farlo notare, ma si capisce dal caso usato (in serbo esistono 7 casi e l’uso delle preposizioni è legato al locativo e allo strumentale di compagnia). Per questo motivo il mio approccio è far capire agli studenti che l’italiano non è una lingua tanto facile come dicono nelle pubblicità, che la sua struttura dell’italiano è basata su quella latina e che oltre al talento ci vuole tanto lavoro e tante ricerche pratiche per raggiungere il livello desiderato. E spesso, imparare a memoria certe cose! 

             A volte è proprio il manuale dello studente quello che influisce di più sul processo di apprendimento. Viviamo in un tempo in cui non è dominante la struttura ma i contenuti. Possono andare bene qualsiasi manuale e un po’ d’esperienza d’insegnante per presentare le strutture grammaticali, ma per motivare lo studente a fare una ricerca ci vogliono i contenuti che spesso non sono presenti nei manuali. Solo così è possibile creare nella classe un’atmosfera che dia l’impressione di studiare L2 invece di LS. La scelta dei manuali nel nostro mercato è buona, tramite i distributori è sempre possibile acquistare libri nuovi e seguire tutte le novità del settore e spesso partecipare ai workshop organizzati dalle case editrici italiane, che sono diventati una regolare occasione d’incontro degli insegnanti provenienti da diverse città. 

Manuali d'italiano- collezione privata dell'autrice

             Il metodo comunicativo-culturale che ultimamente viene usato da molti insegnanti è arricchito da contenuti multimediali in forma di presentazioni, fumetti, audio-visivi ed infografiche. Vivendo nell’epoca tecnologica sappiamo che ogni dispositivo mobile può diventare uno strumento didattico. Abbiamo superato tutte le distanze che avevamo prima quando l’unico contatto con l’italiano vivo era tramite la TV, la radio o al cinema. Adesso, volendo ci possiamo trovare in tempo reale in qualsiasi parte del mondo, sentire i parlanti madrelingua e portare nella tasca tanti dizionari ed enciclopedie in un solo dispositivo. Basta avere una connessione ad Internet e la voglia di imparare.  

           A me, personalmente, al livello elementare piace usare le presentazioni e le infografiche, sia per trattare gli argomenti grammaticali che per paragonare i dati statistici dell’Italia e del nostro paese. Una volta raggiunto il livello A2, comincio ad usare gli audio-visivi autentici per dare idee per le attività di role-play e di conversazione. Gi apprendenti preferiscono conoscere “La vera Italia” e non quella che viene presentata tramite gli stereotipi sull’Italia all’estero. Ogni aspetto culturale incontrato nella didattica è ben accettato. Poi, dal livello B1, invece di consigliare un film da vedere a casa, propongo agli studenti le attività di lettura (scelgo spesso le letture semplificate adatte a quel livello) con dei compiti specifici da svolgere (individuare i tempi verbali, motivare l’uso del congiuntivo, trovare i sinonimi o fare reti di parole in base ai contenuti dei testi letti). Inoltre, leggendo si arricchisce il vocabolario e si vede un progresso anche nella produzione scritta e viene acquisita un’ampia cultura generale del paese la cui lingua si studia. 

Photo credit: Difusion

            Pur avendo gli insegnanti ben preparati, gli studenti motivati e la libertà nell’uso degli strumenti didattici il futuro della lingua italiana in Serbia dipende da diversi fattori: il più importante sarà introdurre l’italiano nell’educazione primaria e secondaria come la seconda LS e dare agli studenti e ai genitori la possibilità di scegliere, invece di imporre come LS2 una lingua che c’è già in una scuola. Ci potrebbero dare una mano anche le aziende italiane presenti in Serbia, finanziando i progetti d’insegnamento d’italiano a livello basico e a livello professionale, ed anche Enti governativi ed Organizzazioni non governative. Purtroppo, le ultime misure del Governo serbo e la diminuzione degli stipendi nel settore pubblico hanno provocato tante tensioni nel settore dell’istruzione, umiliando e sottovalutando completamente la professione d'insegnante. Ma la nostra missione continua, perché essere insegnanti non è solo una professione, è una passione che dura per sempre. 

Sciopero degli dipendenti in Pubblica Istruzione in Serbia 2014-2015, Photo credit: pravda.rs